Gdy dziecko nagle przestaje reagować albo oddycha nietypowo, liczą się pierwsze sekundy. RKO u dzieci wymaga szybkiego wezwania pomocy, kilku oddechów ratowniczych i odpowiednio dobranych uciśnięć klatki piersiowej, dlatego pokazuję tu praktyczne postępowanie dla niemowlęcia, starszego dziecka i nastolatka.
Najważniejsze działania mogą uratować dziecku życie
- 112 lub 999 zadzwoń natychmiast, gdy dziecko nie reaguje i nie oddycha prawidłowo.
- 5 oddechów ratowniczych wykonaj na początku, a potem rozpocznij uciskanie klatki piersiowej.
- 100-120 uciśnięć na minutę to właściwe tempo, z głębokością co najmniej jednej trzeciej klatki piersiowej.
- Niemowlę uciskaj techniką dwóch obejmujących kciuków, a starsze dziecko jedną lub dwiema dłońmi.
- Nie przerywaj RKO, chyba że dziecko zacznie prawidłowo oddychać, pojawią się wyraźne oznaki życia albo poleci tak dyspozytor lub AED.
Najpierw sprawdź reakcję i oddech
Zadbaj o własne bezpieczeństwo i podejdź do dziecka. Delikatnie zawołaj je po imieniu i dotknij ramienia albo stopy. Nie potrząsaj niemowlęciem i nie stosuj bolesnych bodźców, ponieważ możesz pogłębić uraz.
Jeśli dziecko nie reaguje, od razu poproś konkretną osobę o telefon pod 112 lub 999. Jeżeli jesteś sam, zadzwoń na głośnomówiącym i wykonuj polecenia dyspozytora. Ministerstwo Zdrowia wskazuje oba numery jako właściwe do wezwania pomocy w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.
Udrożnij drogi oddechowe, delikatnie odchylając głowę i unosząc brodę. U niemowlęcia głowa powinna pozostać niemal w pozycji neutralnej, u starszego dziecka można odchylić ją nieco mocniej. Przez nie więcej niż 10 sekund obserwuj ruch klatki piersiowej, słuchaj oddechu i sprawdzaj, czy czujesz przepływ powietrza.
Pojedyncze westchnienia, nieregularne charczenie lub agonalne łapanie powietrza nie są prawidłowym oddechem. Jeśli masz wątpliwości, przyjmij, że dziecko nie oddycha prawidłowo, i rozpocznij resuscytację. Nie trać czasu na szukanie tętna, jeśli nie masz profesjonalnego przeszkolenia.
Jak rozpocząć RKO krok po kroku
W przypadku dziecka najczęstszą przyczyną zatrzymania krążenia jest problem z oddychaniem, dlatego aktualne zalecenia kładą nacisk na oddechy ratownicze. Dla większości rodziców najprostszy schemat wygląda tak:
- Sprawdź reakcję dziecka i zadbaj o bezpieczeństwo miejsca.
- Wezwij pomoc pod numerem 112 lub 999, najlepiej na głośnomówiącym.
- Udrożnij drogi oddechowe i oceń oddech przez maksymalnie 10 sekund.
- Wykonaj 5 początkowych oddechów ratowniczych.
- Rozpocznij uciskanie klatki piersiowej i kontynuuj cykle 30 uciśnięć oraz 2 oddechów, słuchając poleceń dyspozytora.
- Podłącz AED, czyli automatyczny defibrylator zewnętrzny, gdy druga osoba może go przynieść.
Każdy oddech powinien trwać około 1 sekundy i spowodować widoczne uniesienie klatki piersiowej. Nie dmuchaj zbyt mocno. Jeśli klatka się nie unosi, popraw ułożenie głowy i brody, a potem spróbuj ponownie. Nie wkładaj palców do ust na ślepo.
Osoba przeszkolona w pediatrycznym podstawowym podtrzymywaniu życia może stosować stosunek 15:2. Jeśli nie masz takiego szkolenia, trzymaj się instrukcji dyspozytora, który zwykle poprowadzi Cię przez wariant 30:2. Gdy nie możesz wykonać oddechów, rozpocznij same uciśnięcia, zamiast nie robić nic.
Technika uciśnięć zależy od wieku dziecka
Uciśnięcia wykonuj na twardym podłożu, na dolnej połowie mostka. Zdejmij tylko te ubrania, które przeszkadzają w prawidłowym uciskaniu. Najważniejsze są rytm, odpowiednia głębokość i pełne rozprężenie klatki po każdym uciśnięciu.
| Wiek lub wielkość | Ułożenie rąk | Głębokość i tempo |
|---|---|---|
| Niemowlę do 1. roku życia | Dwa kciuki obejmują klatkę piersiową, pozostałe palce podtrzymują plecy. | Co najmniej 1/3 wymiaru klatki piersiowej, 100-120 uciśnięć na minutę. |
| Dziecko powyżej 1. roku życia | Jedna lub dwie dłonie, zależnie od wielkości dziecka i siły ratownika. | Co najmniej 1/3 wymiaru klatki piersiowej, 100-120 uciśnięć na minutę. |
| Nastolatek | Dwie dłonie jak u osoby dorosłej. | Zwykle 5-6 cm, ale nie głębiej niż 6 cm. |
U niemowlęcia nie stosuj nacisku na żebra ani brzuch. U starszego dziecka możesz użyć jednej dłoni, jeśli jest małe, albo dwóch dłoni, gdy jego klatka piersiowa jest większa. Nie opieraj ciężaru ciała na mostku, bo po każdym uciśnięciu klatka musi całkowicie wrócić do wyjściowej pozycji.
W mojej ocenie rodzice najczęściej obawiają się, że ucisną za mocno. W sytuacji braku prawidłowego oddechu większym zagrożeniem jest jednak zbyt delikatne i nieregularne działanie niż energiczne uciskanie zgodne z zasadami. Ratownicy wolą pracować z dzieckiem, któremu ktoś próbował pomóc, niż z dzieckiem, przy którym nikt nie podjął działania.
Oddechy ratownicze, AED i sytuacja jednego ratownika
U niemowlęcia obejmij ustami jednocześnie usta i nos. U starszego dziecka obejmij ustami same usta, zatykając nos. Wdmuchuj powietrze spokojnie, tylko do momentu zauważalnego uniesienia klatki.
Jeżeli jesteś sam i masz telefon, dzwoń od razu i prowadź RKO na głośnomówiącym. Gdy nie masz telefonu ani możliwości wezwania pomocy, wykonuj RKO przez około 1 minutę, a dopiero potem idź po pomoc. Nie zostawiaj dziecka po to, by szukać AED, jeśli nikt inny nie może go przynieść.
Automatyczny defibrylator może być użyty u dziecka w każdym wieku. Jeśli urządzenie ma tryb pediatryczny, włącz go u dzieci ważących mniej niż około 25 kg. Jeżeli trybu dziecięcego nie ma, użyj standardowego AED zgodnie z instrukcją, zamiast opóźniać pomoc.
Podczas analizy rytmu i wyładowania nikt nie może dotykać dziecka. Po komunikacie urządzenia natychmiast wróć do uciśnięć. Europejska Rada Resuscytacji zaleca ograniczanie przerw w masażu serca do minimum, bo każda dłuższa pauza zmniejsza skuteczność całego działania.
Co zrobić, gdy dziecko się zadławiło
Zadławienie może doprowadzić do zatrzymania oddechu, a później krążenia. Jeśli starsze dziecko lub nastolatek kaszle skutecznie i może mówić, zachęcaj je do kaszlu i obserwuj. Nie klep po plecach bez potrzeby, gdy kaszel nadal usuwa przeszkodę.
Gdy kaszel jest nieskuteczny albo dziecko nie może mówić, płakać lub oddychać, wezwij pomoc. U starszego dziecka wykonaj do 5 uderzeń między łopatki, pochylając je do przodu. Jeśli to nie pomoże, wykonaj do 5 uciśnięć nadbrzusza i powtarzaj oba działania naprzemiennie.
U niemowlęcia wykonaj do 5 uderzeń między łopatki, podtrzymując głowę niżej niż tułów. Jeśli przeszkoda nie ustąpi, odwróć niemowlę na plecy i wykonaj do 5 uciśnięć klatki piersiowej techniką dwóch obejmujących kciuków. Nie stosuj u niemowlęcia uciśnięć nadbrzusza.
Jeśli dziecko straci przytomność, połóż je na plecach, usuń tylko widoczne ciało obce, wykonaj 5 oddechów i rozpocznij RKO. Nie wykonuj ślepego przeczesywania jamy ustnej palcem, ponieważ możesz wepchnąć przedmiot głębiej.
Najczęstsze błędy, które opóźniają pomoc
- Szukanie tętna przez długi czas zamiast szybkiej oceny reakcji i oddechu.
- Odkładanie telefonu na później, mimo że można od razu połączyć się z numerem alarmowym.
- Przerywanie uciśnięć po kilku cyklach, aby sprawdzać oddech bez wyraźnej potrzeby.
- Wdmuchiwanie zbyt dużej ilości powietrza, które może spowodować rozdęcie żołądka i wymioty.
- Uciskanie brzucha niemowlęcia albo ustawienie jego głowy w zbyt dużym odchyleniu.
- Oczekiwanie na idealne warunki, takie jak brak ubrania czy specjalna mata.
Jeśli dziecko zacznie normalnie oddychać, poruszać się, kaszleć lub reagować, przerwij uciśnięcia i stale obserwuj oddech. Nieprzytomne dziecko oddychające prawidłowo można ułożyć w pozycji bezpiecznej, ale po urazie nie poruszaj nim bez wyraźnej potrzeby i stosuj się do poleceń dyspozytora.
Najlepszym przygotowaniem jest przećwiczenie algorytmu
W stresie trudno przypomnieć sobie kolejność czynności, dlatego samo przeczytanie instrukcji nie zastąpi ćwiczeń. Kurs pierwszej pomocy dla rodziców powinien obejmować niemowlę, starsze dziecko, zadławienie i obsługę AED, a nie wyłącznie resuscytację osoby dorosłej.
Zapamiętaj prosty ciąg: brak reakcji, telefon pod 112 lub 999, ocena oddechu, 5 oddechów, uciśnięcia i polecenia dyspozytora. W nagłym zdarzeniu nie musisz działać idealnie. Musisz działać szybko, bezpiecznie i nie przerywać pomocy bez wyraźnego powodu.
